Het Atelier

Filosofie

Als het werk van de mens een rol heeft in het gedicht van deze wereld, een noodzakelijke rol, verliest het al zijn betekenis als het beweert zich ervan los te maken. Het is noodzakelijk omdat het door het gedicht op te zeggen dit verder draagt, maar totaal niet voldoende, want het werk van de mens zou niets betekenen als het niet reeds werd gedragen door het gedicht, zoals een langere, diepere deining een golf naar een branding voert die haar overstijgt.

MA2, een architectenbureau dat gericht is op innovatie en renovatie

Vertrekken van een onbeschreven blad of van een in het verleden geschreven blad – dat soms nog intact is, soms aangetast of verbleekt. Architecten specialiseren zich meestal in één van beide scenario’s, zelden in beide.

Verrassend genoeg zijn ze bij het architectenbureau MA² in Brussel dol op beide manieren van werken: volgens hen een identieke aanpak die gebaseerd is op het plezier van de vraag en de praktijk van de twijfel die door geen enkele tirannieke waarheid wordt verlamd. Alleen de landschappen en gezichten waaraan ze iets toevoegen, die ze moeten vervolledigen, verschillen. ‘Uit niets of uit bestaande fragmenten trachten we (weer) een coherent geheel te maken, een homogeen verhaal te (her)bedenken...’

Francis Metzger, de verantwoordelijke van het bureau voegt daaraan toe: ‘Ik ben geen eclecticus, ik ben een gretige architect, die wordt gedreven door nieuwsgierigheid!’. ‘Een fijnproever’, zouden we daaraan kunnen toevoegen, gezien de subtiliteit en de rigueur die zijn realisaties kenmerken.

Deze onbeschreven, vrij te beschrijven bladen hebben onlangs geleid tot de creatie van twee scholen HELB/ULB-ISM op de campus van het universitair ziekenhuis ULB Erasme in Anderlecht of die van het grote sport- en recreatiecomplex KINETIX in Schaarbeek (Association 3A).

Vroeger geschreven en nu te herschrijven zijn andere realisaties die meer dan verscheiden zijn en sommige geklasseerd: neoklassiek zoals de twee tolhuizen aan de Ninoofsepoort(A. Payen, 1833); neogotisch zoals de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Laken (ontworpen door Joseph Poelaert in 1854 en voltooid door Baron Von Schmidt in 1910); eclectisch zoals het Brusselse beursgebouw (Léon Suys, 1868) of het Huis Delune met zijn gekanteelde byzantijnse art nouveau muren (Léon Delune, 1903); Vlaams neorenaissancistisch zoals het kasteel Charle-Albert (Charle-Albert, 1869) in samenwerking met Art and Built; art nouveau zoals het Oostenrijkse Huis (het eerste huis van de hand van Victor Horta, 1893), het Centraal Station (het laatste bouwwerk van Horta, voltooid in 1951 onder de leiding van architect Maxime Brunfaut) of de Solvay Bibliotheek (Constant Bosmans en Henri Vandeveld, 1902); het Astoria Hotel in typisch Parijse stijl met Lodewijk XVI aan de buitenkant en Lodewijk XV aan de binnenkant (Henri van Dievoet, neefje van Poelart, 1909); art deco zoals het Empain Hotel (Michel Polak, 1930-1934); de gigantische ijzermolecule, het Atomium, ontworpen in 1958 door ingenieur André Waterkeyn en het voormalige militaire auditorium van de kazerne van de Karabiniers, Dailly genaamd, nu omgevormd tot het Théâtre de la Balsamine (2000)…

Allemaal stadsfragmenten die harmonieus moeten worden opgenomen in het leven van vandaag, plaatsen voor verering of studie, een financiële tempel, een reizigersstation, privéwoningen, een theater, het metalen symbool van het atoomtijdperk... allemaal architecturale momentopnames, repertoriumstukken of intimistische werken die vroeger modern waren en waarvan ze nu de relevantie moeten doen herleven.

De matroesjka is een symbool van geluk, welvaart en vruchtbaarheid.

Er wordt verteld dat Serguei Malioutine, schilder in een volkskunstwinkeltje van het landgoed Abramtsevo een reeks in elkaar geschoven Japanse houten poppetjes opmerkte die de zeven geluksgoden in de Shinto-mythologie voorstelden. Het shintoïsme, een oude boeddhistische godsdienst die rond de VIe eeuw werd ‘geïmporteerd’ in Japan, is een mengeling van animisme en sjamanisme en voornamelijk polytheïstisch. Het belangrijkste concept van het shintoïsme is het sacrale karakter van de natuur. Het daaruit voortkomende diepe respect definieert de plaats van de mens in het universum: een onderdeel van een groot geheel.

Augustin Berque, Écoumène. Introduction à l’étude des milieux humains,
éditions Belin Mappemonde, Paris, 2000, p. 7

Een architectuurfilosofie:
afdruk en matrix

‘Vanaf het bot – het fragment – het hele organisme weer samenstellen. Vanaf een plaats en een programma weer coherentie geven aan een verband met als hoofdbekommernis het vermogen tot een groter welzijn, het genot voor de mens om in een nieuw gebouw te wandelen, te wonen... dat beantwoordt aan zijn maatstaven. Dat is onze werkfilosofie’, verduidelijkt Francis Metzger.

Zou architectuur dan gewoon een stempel en matrijs zijn? Zou het de organische overeenstemming van de macrokosmos (de natuur) met de microkosmos (de mens) doen voelen en beleven en handelen in harmonie met de dynamiek van een algemene vervulling?

‘Architectuur is een verband tussen een plaats en een programma. Dit verband wordt bepaald door de plaats: een omgeving, een Horta- of een ‘opmerkelijk’ gebouw. Daar moeten we een harmonieuze dialoog aangaan met de partner-architect die het begin van de zin heeft geschreven, opgaan in zijn visie en zijn intuïties, het middel vinden om terug te keren naar de bron met eigentijdse elementen. Ons inschrijven in het tegengestelde van een breuk’.
Wanneer de locatie in haar natuurlijke staat is – een geografische ligging, een topografie –, is het blad onbeschreven, het verhaal origineel, kan het verband worden uitgevonden. In beide gevallen situeren wij ons op een tijdslijn: van een bestaande plaats trachten wij een eigentijdse plaats te maken.

‘Als er maar één enkele waarheid bestond, zou men niet honderd schilderijen over hetzelfde thema kunnen maken’ (Picasso). En honderd architectuurprojecten? ‘Ik denk graag dat de praktijk van de twijfel – die dringend, nuttig en aangenaam is - een ethiek is. Het begin van een project moet zeer iconoclastisch zijn als wij ons niet willen laten verlammen door respect. Enkel twijfel kan een welwillende houding tegenover de oorspronkelijke architectuur scheppen: het laat haar bestaan en laat tegelijkertijd toe vanaf haar te creëren, de meest authentieke oplossingen te vinden met de grootste reikwijdte. Om heruit te vinden heeft het hedendaagse de architectuur nodig die eraan voorafgaat. Uit een tijdelijke waarheid ontspringt een andere. In tegenstelling tot de wetenschap waarin elke nieuwe waarheid de vorige verdringt, voegt kunst verschillende waarheden samen zonder er afbreuk aan te doen. Ik zou graag willen dat de stad zo herdacht zou worden: waarom haar niet volledig recycleren? Haar regenereren vanuit zichzelf naargelang de nieuwe behoeften en eisen... Dat zou oneindig meer veeleisend en respectvol zijn dan haar te ‘verwoesten’ of er ‘een museum van te maken’!

‘De architectuur die ik toepas is verre van een eenvoudige sculptuur van vormen of een louter spel van verhoudingen. Esthetiek mag niet onze enige dynamiek zijn, want het is een abstractie die enkel naar zichzelf verwijst. Architectuur vereist een ethiek die het op een menselijke schaal en in de realiteit van de gevoelswereld brengt. Het komt voort uit een geheel. De eerste lijn wordt vrij geschreven in het veld van alle mogelijke lijnen.

Maar de tweede lijn hangt af van de eerste en legt verplichtingen op voor de derde. Dit geheel komt terug in het grootste tot het kleinste. Het architectuurproject is een ‘matroesjka’. Zoals het Russische poppetje heeft het een in elkaar schuivende vorm. Van het skelet tot de details wordt hetzelfde verhaal verteld, ongeacht het materiaal, de schaal ervan of de dienst waarvoor het bestemd is’, aldus Francis Metzger.

Claire Diez

Awards

Bibliotheek Solvay

  • Europa Nostra 2012 - 2012
  • Nominatie voor de vierde editie van "Règles d'Or de l'Urbanisme » - 2012
  • Nominatie voor "Internationale Carlsberg Architectuur Prijs" te Kopenhagen, Denemarken in 1995 - 1995
  • Speciale vernoeming te "Europese en Belgische Awards 1995" - 1995
  • Diploma van eerbetoon in de wedstrijd "Master Foods des Demeures Historiques" - 1995

Boerderij Den Bels

  • Lauréat de l'appel d'offre lancé par la Ville de Bruxelles pour la réhabilitation de la Ferme Den Bels - 2012

Centraal station

  • Prix Bruxelles-Horta : Mention spéciale pour la rénovation du grand couloir - 2014
  • Prijs van de kunstwijk - 2012 - 2012
  • Sélection international à la Biennale de São Paulo pour la rénovation de la Gare Centrale de Bruxelles, Brésil - 2005

Kerk van Laken

  • Lauréat de l'appel à candidature pour la restauration de l'Église Notre-Dame de Laeken - 2003

Theater Balsamine

  • El tercer lugar del premio a la Consideracion Paisajista en proyectos no paisajisticos, VII Bienal de Arquitectura 16 octobre 2004, Costa Rica - 2004
  • Laureaat voor de kandidatuur "wedstrijd voor Balsamine Theater" - 2003
  • Architectuur Biënnale te Sao Paulo: tweede prijs, Brazilië, 2003 - 2003

Villa Empain

  • Eerste prijs cultureel erfgoed van de Europese Unie - Europa Nostra 2011 - 2011
  • Europese architectuurprijs Philippe Rotthier 2011 - Speciale prijs van de jury - 2011

Woning Autrique

  • Tweede prijs voor cultureel erfgoed van de Europese Unie - Europa Nostra 2005 - 2005
  • Nominatie Caius 2004 - 2004

Contact


Metzger et Associés
Architecture

 
24, Ijskelderstraat
1060 Brussel

T +32 2 289 08 80
F +32 2 512 34 82
ma2@ma2.be

www.ma2.be